Nowomowa.html



Nowomowa (ang. newspeak) – sztuczny język obowiązujący w totalitarnym państwie opisanym przez George’a Orwella w powieści 1984. Nowomowa charakteryzuje się tendencją do eliminacji jak największej liczby „niepotrzebnych” lub niekorzystnie (z punktu widzenia ideologii państwowej) nacechowanych wyrazów przez zastąpienie ich sztucznymi, ale poprawnymi ekwiwalentami, np. w celu zlikwidowania wyrazu zły (ang. bad) zastąpiono go wyrazem bezdobry (ang. ungood). Ma to na celu strywializowanie języka (ogłupienie ludności) oraz wyeliminowanie nieprawomyślności przez takie przekonstruowanie języka, by niemożliwe stało się sformułowanie w myśli czegokolwiek, co godziłoby w panujący reżim – zarówno poprzez mowę, jak i myśli (tzw. myślozbrodnia).

Pojęcie nowomowy używane jest również jako określenie wypowiedzi, które posługując się stałym zestawem typowych dla siebie określeń, de facto nie niosą żadnej treści, zubażają język bądź wypaczają lub fałszują rzeczywistość.

edytuj Nowomowa w PRL

Nowomową określany jest też język PRL-owskiej propagandy, np. stosowanie militarnego słownictwa w odniesieniu do gospodarki.

Przykład nowomowy PRL-owskiej: Kontekst polityki światowej ożywił nadzieje sił rewizjonistycznych i odwetowych na przekreślenie wyników agresywnej wojny hitlerowskiej. Nadzieje te wstępnie nabierają kształt postulatu zjednoczenia Niemiec, ale nauki historii są dostatecznie wymowne i jednoznaczne (fragment tez dla Edwarda Gierka do planowanej rozmowy z kardynałem Stefanem Wyszyńskim).

W okresie stanu wojennego w Polsce w latach 1981-1982, środowiska opozycyjne wydały drukiem poradnik^[1], będący w założeniach satyrą na ustrój PRL, który zawierał zasady tworzenia komunistycznej nowomowy i pozwalał np. na skonstruowanie kilkunastogodzinnego przemówienia, zawierał on 4 zbiory (A, B, C, D) ze zdaniami, wybranymi m.in. z przemówień działaczy PZPR. Dowolne łączenie zdań z każdego zbioru po kolei tworzyło gotowe formułki (bez merytorycznej treści i znaczenia), np.

Przykłady:

"praktyka dnia codziennego dowodzi, że stałe zabezpieczenie informacyjno-propagandowe naszej działalności zabezpiecza udział szerokiej grupy w kształtowaniu odpowiednich warunków aktywizacji"

"koleżanki i koledzy, nowy model działalności organizacyjnej wymaga sprecyzowania i określenia postaw uczestników wobec zadań stawianych przez organizacje"

"wyższe założenia ideowe, a także rozpoczęcie powszechnej akcji kształtowania postaw przedstawia interesującą próbę sprawdzenia systemu szkolenia kadry odpowiadającego potrzebom"

Nie brakowało również zabawnych zwrotów, tworzonych na potrzeby urzędników i biurokracji. Najbardziej znane przykłady:

• trójkąt męski – slipki
• podgardle dziecięce – śliniak
• pedałowiec biurowy – kosz na śmieci
• zawieralnik niewyjściowy blokujący – zasuwka do drzwi
• zwis męski ozdobny – krawat
• zwis sufitowy - żyrandol
• upiór dzienny – liczba sztuk odzieży wypranych w ciągu jednego dnia przez pralnię
• stołokulotoczny wskaźnik ekranowy / manipulator stołokulotoczny – mysz komputerowa
• krążek lustrometryczny - płyta CD
• migawka pozycjowskaźna - kursor

Nowomową określane są również pojęcia i zwroty nagminnie stosowane przez biurokrację (takie jak np. wszechznaczeniowy projekt). Biurokratyczne pustosłowie ma jednak swoje źródła jeszcze w żargonie biurowym państw zaborczych, zwłaszcza Austrii.

edytuj Język polskawy (polszczota)

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-07. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Czasami mianem nowomowy określa się wybrakowany pod względem ortografii i składni "język polskawy" stosowany w blogach i czatach, głównie przez młodzież, spolszczeń angielskich wyrazów oraz zastępowanie liter sz przez sh, ku przez q itp. Ów styl pisania często nazywany jest także pokemonizmem. Nazywanie takiego stylu pisma nowomową jest jednak niepoprawne gdyż termin Nowomowa jest nieodłącznie związany z totalitarnym lub autorytarnym systemem politycznym, a nie z sezonowymi modami językowymi.

edytuj Bibliografia

• George Orwell, Rok 1984,
• Victor Klemperer, LTI. Notatnik filologa, Warszawa 1989
• Michał Głowiński, Mowa w stanie oblężenia, Warszawa 1996

edytuj Zobacz też

• Poprawność polityczna

edytuj Przypisy