19 listopada.html



19 listopada jest 323. (w latach przestępnych 324.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 42 dni.

edytuj Święta

• imieniny obchodzą: Barlaam, Dionizy, Dargosław, Elżbieta, Faust, Jakub, Kryspin, Maksym, Małowid, Matylda, Paweł, Salomea, Seweryn i Teodor.
• Belize – Święto Garifuny
• Brazylia – Dzień Flagi
• Monako – Święto Księcia Rainiera (święto narodowe)
• Mali – Rocznica Zamachu Stanu
• międzynarodowe:
  • Światowy Dzień Mężczyzn
  • Światowy Dzień Toalet (ustanowiony przez WTO)
  • Międzynarodowy Dzień Zapobiegania Przemocy Wobec Dzieci^[1] (z inicjatywy Women's World Summit Foundation)
• Portoryko – Dzień Odkrycia
• wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą^[2],^[3]:
  • św. Barlaam z Antiochii († 303, męczennik)
  • bł. Salomea (dziewica)

edytuj Wydarzenia w Polsce

• 1257 – dokonano konsekracji bazyliki św. Elżbiety we Wrocławiu.
• 1419 – na Wawelu została koronowana na królową Polski Elżbieta Pilecka, trzecia żona Władysława Jagiełły.
• 1619 – dokonano poświęcenia odbudowanej kaplicy w Świętej Lipce.
• 1655 – wojska szwedzkie pod wodzą generała Burharda Müllera rozpoczęły oblężenie Jasnej Góry.
• 1702 – Dynów został ograbiony i spalony przez wojska szwedzkie.
• 1765 – król Stanisław August Poniatowski otworzył w Warszawie pierwszą scenę publiczną, od 1807 nazywaną Teatrem Narodowym.
• 1808 – do Wrocławia przyłączono okoliczne tereny, zwiększając powierzchnię miasta z 3,55 do 20,5 km kw.
• 1816 – założono Królewski Uniwersytet Warszawski.
• 1816 – z terenu południowej Polski widoczne było całkowite zaćmienie słońca.
• 1901 – hotel Bristol przyjął pierwszego gościa.
• 1911 – założono Klub Sportowy Polonia Warszawa.
• 1919 – Józef Piłsudski został honorowym obywatelem miasta Białegostoku.
• 1936 – premiera filmu Ada! To nie wypada!.
• 1948 – w Warszawie zakończył się proces działaczy PPS-WRN.
• 1965 – w 200. rocznicę powstania Teatru Narodowego oficjalnie otworzono odbudowany Teatr Wielki w Warszawie.
• 1969 – stanowisko dowódcy Marynarki Wojennej objął kontradm. Ludwik Janczyszyn.
• 1980 – rozpoczęto wydobycie węgla w Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów.
• 1995 – w II turze wyborów prezydenckich wygrał Aleksander Kwaśniewski pokonując Lecha Wałęsę.
• 1999 – premiera filmu Dług.
• 2005 – odsłonięto pomnik generała Jerzego Ziętka w Katowicach.

edytuj Wydarzenia na świecie

Mayflower w porcie Plymouth – obraz Williama Halsalla

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
19 listopada

•   461 – św. Hilary został papieżem.
• 1190 – został założony Zakon Krzyżacki.
• 1335 – na zjeździe w Wyszehradzie królowie Jan Luksemburski i Kazimierz III Wielki ratyfikowali układ z Trenczyna.
• 1493 – Krzysztof Kolumb wylądował na Portoryko (początkowo nazwane San Juan Bautista).
• 1523 – Klemens VII został papieżem.
• 1794 – USA i Wielka Brytania podpisały tzw. traktat Jaya.
• 1819 – Madryt: otwarto Muzeum Prado.
• 1824 – w wyniku nagłej powodzi w Sankt Petersburgu śmierć poniosło około 10 tys. ludzi.
• 1863 – prezydent USA Abraham Lincoln wygłosił mowę gettysburgską, w której określił sens wojny secesyjnej jako walki o przetrwanie państwa opartego na wolności i równości wszystkich obywateli.
• 1917 – władze tureckie internowały w Nazarecie łacińskiego patriarchę Jerozolimy Filippo Camassei.
• 1933 – wybory parlamentarne w Hiszpanii.
• 1942 – front wschodni, operacja Uran: rozpoczął się kontratak wojsk radzieckich pod Stalingradem.
• 1946 – Afganistan, Islandia oraz Szwecja członkami ONZ.
• 1946 – od ataku francuskiego na Hajfong rozpoczęła się I wojna indochińska.
• 1959 – zbankrutowała należąca do Ford Motor Company luksusowa marka Edsel.
• 1969 – NASA: astronauci misji Apollo 12 stanęli na powierzchni Księżyca.
• 1969 – Pelé strzelił swego tysięcznego gola.
• 1977 – egipski prezydent Anwar Sadat pierwszym arabskim przywódcą, który złożył oficjalną wizytę w Izraelu.
• 1977 – Portugalia, Funchal: 131 osób zginęło w katastrofie Boeinga 727 100 linii TAP Air Portugal.
• 1984 – miasto Meksyk: 503 osoby zginęły, a ponad 7 tys. zostało rannych w wyniku serii eksplozji w terminalu gazowym.
• 1985 – Genewa: rozpoczęło się spotkanie na szczycie Reagan-Gorbaczow.
• 1990 – 22 państwa NATO i Układu Warszawskiego podpisały w Paryżu Układ w sprawie konwencjonalnych sił zbrojnych w Europie.
• 1990 – po ujawnieniu, że jej dwaj wokaliści nie brali udziału w nagraniu płyty, grupie muzycznej Milli Vanilli odebrano nagrodę Grammy.
• 1991 – ukazał się album Achtung Baby grupy U2.
• 1996 – Kofi Annan został wybrany na sekretarza generalnego ONZ.
• 1999 – Chiny z powodzeniem wysłały w kosmos bezzałogowy statek Shenzhou 1.
• 2005 – Irak: masakra w Al-Hadisie.
• 2005 – japońska sonda kosmiczna Hayabusa wylądowała na planetoidzie Itokawa.

edytuj Urodzili się

• 1413 – Fryderyk II Żelazny, margrabia Brandenburgii (zm. 1471)
• 1600 – Karol I Stuart, król Anglii i Szkocji (zm. 1649)
• 1711 – Michaił Łomonosow, rosyjski chemik, fizyk (zm. 1765)
• 1770 – Adam Johann von Krusenstern, rosyjski admirał, podróżnik (zm. 1846)
• 1770 – Bertel Thorvaldsen, duński rzeźbiarz (zm. 1844)
• 1805 – Ferdinand de Lesseps, francuski dyplomata, przedsiębiorca, budowniczy Kanału Panamskiego (zm. 1894)
• 1814 – Jeronim De Rada, albański pisarz (zm. 1903)
• 1831 – James Garfield, amerykański polityk, prezydent USA (zm. 1881)
• 1833 – Wilhelm Dilthey, niemiecki filozof (zm. 1911)
• 1839 – Emil Škoda, czeski inżynier, przemysłowiec (zm. 1900)
• 1843 – Richard Avenarius, niemiecki filozof (zm. 1896)
• 1851 – Wacław Nałkowski, polski geograf, publicysta (zm. 1911)
• 1854 – Jan Sztolcman, polski zoolog, ornitolog, podróżnik (ur. 1928)
• 1875 – Hiram Bingham, amerykański odkrywca, polityk, odkrywca Machu Picchu (zm. 1956)
• 1875 – Michaił Kalinin, radziecki polityk, działacz komunistyczny, przewodniczący WCIK (zm. 1946)
• 1877 – Kazimierz Hącia, polski prawnik, ekonomista, polityk, minister przemysłu i handlu (zm. 1934)
• 1879 – Józef Unszlicht, polski działacz komunistyczny (zm. 1938)
• 1885 – Kazimierz Sosnkowski, polski dowódca wojskowy, generał, polityk, minister spraw wojskowych, Naczelny Wódz i Generalny Inspektor Sił Zbrojnych (zm. 1969)
• 1886 – Fernand Crommelynck, belgijski dramaturg (zm. 1970)
• 1887 – James Batcheller Sumner, amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 1955)
• 1888 – José Raúl Capablanca, kubański szachista, mistrz świata (zm. 1942)
• 1894 – Wacław Stachiewicz, polski dowódca wojskowy, generał, pisarz (zm. 1973)
• 1895 – Leif Sinding, norweski reżyser filmowy (zm. 1985)
• 1896 – Włodzimierz Dobrzański, polski aktor (zm. 1969)
• 1900 – Anna Seghers, niemiecka pisarka (zm. 1983)
• 1901 – Mečys Gedvilas, litewski polityk, premier Litewskiej SRR (zm. 1981)
• 1908 – Bogusława Jeżowska-Trzebiatowska, polska fizyk, chemik, profesor Politechniki Wrocławskiej (zm. 1991)
• 1909 – Peter Drucker, amerykański ekonomista (zm. 2005)
• 1917 – Indira Gandhi, indyjska polityk, premier Indii (zm. 1984)
• 1918 – Lloyd Roseville Crouse, kanadyjski polityk, gubernator Nowej Szkocji (zm. 2007)
• 1918 – Hendrik Christoffel van de Hulst, holenderski astronom (zm. 2000)
• 1918 – Władysław Jędruszuk, polski duchowny katolicki, biskup drohiczyński (zm. 1994)
• 1919 – Lynn Merrick, amerykańska aktorka (zm. 2007)
• 1919 – Gillo Pontecorvo, włoski reżyser filmowy (zm. 2006)
• 1919 – Alan Young, brytyjski aktor
• 1920 – Janusz Kłosiński, polski aktor
• 1920 – Gene Tierney, amerykańska aktorka (zm. 1991)
• 1922 – Rajko Mitić, jugosłowiański piłkarz, reprezentant Jugosławii, wicemistrz olimpijski (zm. 2008)
• 1923 – Monica Lovinescu, rumuńska pisarka (zm. 2008)
• 1925 – Zygmunt Bauman, polski socjolog, filozof
• 1924 – Sir Edward Mutesa, ugandyjski polityk, król Bugandy, prezydent Ugandy (zm. 1969)
• 1924 – Jan Otčenášek, czeski pisarz, scenarzysta filmowy (zm. 1979)
• 1928 – Jerzy Goliński, polski aktor (zm. 2008)
• 1931 – Witold Jurasz, polski polityk, dyplomata, ambasador (zm. 2004)
• 1933 – Larry King, amerykański dziennikarz
• 1936 – Yuan T. Lee, tajwański chemik, laureat Nagrody Nobla
• 1938 – Hank Medress, amerykański piosenkarz, producent muzyczny (zm. 2007)
• 1938 – Janusz Ostrowski, polski aktor
• 1938 – Ted Turner, amerykański przedsiębiorca
• 1942 – Calvin Klein, amerykański projektant mody
• 1943 – Kazimierz Schilling, polski astronom, dyrektor Planetarium w Olsztynie (zm. 2006)
• 1944 – Agnes Baltsa , grecka śpiewaczka operowa (mezzosopran)
• 1948 – Elżbieta Wojnowska, polska piosenkarka, aktorka
• 1949 – Dariusz Ledworowski, polski ekonomista, polityk, minister współpracy gospodarczej z zagranicą
• 1953 – Bronisław Maj, polski poeta, aktor
• 1954 – Krystyna Giżowska, polska piosenkarka
• 1954 – Kathleen Quinlan, amerykańska aktorka
• 1956 – Eileen Collins, amerykańska astronautka
• 1957 – Ofra Haza, izraelska piosenkarka (zm. 2000)
• 1958 – Konrad Wiśniowski, polski kontradmirał, komendant Morskiego Oddziału Straży Granicznej
• 1959 – Allison Janney, amerykańska aktorka
• 1959 – Elżbieta Kruk, polska polityk, przewodnicząca KRRiT, poseł na Sejm RP
• 1960 – Matt Sorum, amerykański perkusista zespołów: Guns N' Roses i Velvet Revolver
• 1961 – Meg Ryan, amerykańska aktorka
• 1961 – Bogdan Wenta, polski piłkarz ręczny, trener piłki ręcznej, reprezentant Polski i Niemiec, selekcjoner reprezentacji Polski
• 1962 – Jodie Foster, amerykańska aktorka, reżyserka filmowa
• 1962 – Nicole Stott, amerykańska astronautka
• 1963 – Terry Farrell, amerykańska aktorka, modelka
• 1963 – Mariola Krysińska, polska aktorka
• 1966 – Gail Devers, amerykańska lekkoatletka, sprinterka, płotkarka, mistrzyni olimpijska, mistrzyni świata
• 1967 – Paweł Stasiak, polski wokalista zespołu Papa Dance
• 1969 – Michael Lee, amerykański perkusista grup: The Cult, Thin Lizzy (zm. 2008)
• 1973 – Stylianos Venetidis, grecki piłkarz, reprezentant Grecji, mistrz Europy
• 1975 – Ricardo Garcia, brazylijski siatkarz, reprezentant Brazylii, mistrz świata, mistrz olimpijski
• 1977 – Davina Lewis, brytyjska księżniczka, córka księcia Gloucester Ryszarda Windsora, prawnuczka króla Jerzego V
• 1978 – Matt Dusk, kanadyjski piosenkarz
• 1980 – Yipsi Moreno, kubańska lekkoatletka, zawodniczka rzutu młotem, mistrzyni świata, wicemistrzyni olimpijska
• 1983 – Chandra Crawford, kanadyjska narciarka, mistrzyni olimpijska
• 1983 – Meseret Defar, etiopska lekkoatletka, biegaczka, mistrzyni olimpijska, mistrzyni świata
• 1986 – Dayron Robles, kubański lekkoatleta, płotkarz, mistrz olimpijski
• 1987 – Natalia Kołat, polska tenisistka

edytuj Zmarli

•   498 – Anastazy II, papież (ur. ?)
• 1492 – Maulana Dżami, perski poeta (ur. 1414)
• 1557 – Bona Sforza, królowa Polski, żona Zygmunta I Starego (ur. 1494)
• 1640 – Krzysztof Radziwiłł, hetman polny litewski, wojewoda wileński, hetman wielki litewski, marszałek Sejmu I Rzeczpospolitej (ur. 1585)
• 1649 – Piotr Zbylitowski, polski poeta (ur. 1569)
• 1665 – Nicolas Poussin, francuski malarz (ur. 1594)
• 1692 – Thomas Shadwell, angielski pisarz (ur. ok. 1642)
• 1698 – Piotr Doroszenko, ukraiński dowódca wojskowy, hetman kozacki (ur. 1627)
• 1789 – Maria Anna Habsburg, austriacka arcyksiężniczka, córka Marii Teresy (ur. 1738)
• 1810 – Jean-Georges Noverre, francuski tancerz, choreograf (ur. 1727)
• 1828 – Franz Schubert, austriacki kompozytor (ur. 1797)
• 1855 – Mihály Vörösmarty, węgierski pisarz (ur. 1800)
• 1861 – Jan Dekert, polski duchowny katolicki, biskup warszawski (ur. 1786)
• 1863 – Michał Grabowski, polski pisarz (ur. 1804)
• 1879 – Ryszard Berwiński, polski poeta, tłumacz (ur. 1819)
• 1883 – Sir Carl Wilhelm Siemens, niemiecki inżynier (ur. 1823)
• 1887 – Emma Lazarus, amerykańska poetka (ur. 1849)
• 1924 – Thomas Harper Ince, amerykański reżyser filmowy, aktor (ur. 1882)
• 1929 – Tadeusz Leliwa, polski śpiewak operowy (tenor) (ur. 1875)
• 1931 – Xu Zhimo, chiński poeta (ur. 1897)
• 1938 – Lew Szestow, rosyjski filozof (ur. 1866)
• 1940 – (lub 22 listopada) Wacław Berent, polski pisarz (ur. 1873)
• 1942 – Bruno Schulz, polski pisarz, malarz, grafik (ur. 1892)
• 1954 – Henri Berr, francuski historyk, filozof (ur. 1863)
• 1959 – Edward Tolman, amerykański psycholog (ur. 1886)
• 1964 – Maria Kierzkowa, polska aktorka (ur. 1896)
• 1967 – João Guimarães Rosa, brazylijski pisarz, dyplomata (ur. 1908)
• 1970 – Andriej Jeriomienko, radziecki dowódca wojskowy, marszałek ZSRR (ur. 1892)
• 1977 – Władysław Hańcza, polski aktor (ur. 1905)
• 1982 – Erving Goffman, amerykański socjolog, pisarz (ur. 1922)
• 1982 – Bolesław Mrówczyński, polski pisarz (ur. 1910)
• 1990 – Tadeusz Natanson, polski kompozytor, pedagog (ur. 1927)
• 1990 – Jerzy Szopa, polski polityk, dyplomata, minister żeglugi (ur. 1930)
• 1993 – Leonid Gajdaj, rosyjski reżyser filmowy (ur. 1923)
• 1995 – Antoni Chętko, polski aktor (ur. 1917)
• 1997 – Jan Danek, polski piosenkarz (ur. 1923)
• 1998 – Alan J. Pakula, amerykański reżyser filmowy (ur. 1928)
• 2004 – Fred Hale, amerykański rekordzista długowieczności (ur. 1890)
• 2004 – Sir John Vane, brytyjski farmakolog, laureat Nagrody Nobla (ur. 1927)
• 2005 – Erik Balling, duński reżyser filmowy (ur. 1924)
• 2005 – Zbigniew Florczak, polski pisarz, tłumacz, krytyk sztuki (ur. 1923)
• 2006 – Zygmunt Bielawski, polski aktor (ur. 1937)
• 2006 – Francis Girod, francuski reżyser filmowy (ur. 1944)
• 2007 – Anna Czapska, polska architekt (ur. 1919)
• 2007 – Wiera Gran, polska piosenkarka, aktorka (ur. 1916)
• 2007 – Florian Kapała, polski żużlowiec (ur. 1929)
• 2007 – Jazep Sażycz, białoruski polityk, prezydent Białorusi na emigracji (ur. 1917)
• 2007 – Magda Szabó, węgierska pisarka (ur. 1917)
• 2008 – Carole Caldwell Graebner, amerykańska tenisistka (ur. 1943)
• 2008 − Kazimierz Szablewski, polski historyk, dyplomata (ur. 1927)
• 2009 − Paweł Biernacki, polski malarz (ur. 1956)

Przypisy